Category Archives: Αρχαία Επιστήμη

Τα χειρουργικά εργαλεία των Αρχαίων Ελλήνων

Τα αρχαία χειρουργικά εργαλεία δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από τα σημερινά. Όπως και όλα τα αρχαία οικιακά εργαλεία, όταν λάβουν την πρακτική τελική τους μορφή, δεν χρειάζεται να αλλάξουν.

Τα πρώτα εργαλεία, που έχουμε βρει ήδη από το 1000 π.Χ., δηλαδή το κεφαλοτρύπανο του2ου αιώνος π.Χ., που βρέθηκε στο Δίον, είναι πανομοιότυπο με το σημερινό, απλώς τότε ήταν χειροκίνητο, ενώ σήμερα είναι ηλεκτροκίνητο, αλλιώς το τρυπάνι είναι ακριβώς όμοιο, τα άγκιστρα είναι πανομοιότυπα, οι λαβίδες είναι όμοιες, οι ουροκαθετήρες απλώς άλλαξαν σύσταση και έγιναν από πλαστικό, ενώ στην αρχαία εποχή έπαιρναν την μορφή της ουρήθρας και ήταν από μολύβι ή ορείχαλκο, μάλιστα όχι μόνο δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν, άλλα κληροδότησαν και μέχρι σήμερα τα αρχαία ονόματά τους.

Ένα βλεφαροκάτοχο έχει το ονομά του από την Αρχαιότητα και παραμένει μέχρι σήμερα βλεφαροκάτοχο, η λαβίδα παραμένει και σήμερα λαβίδα, το νυστέρι το ίδιο, κρατούν τα ίδια ονόματα από τότε, όχι μόνο στην Ελληνική Γλώσσα αλλά και στην Γαλλική και στην Γερμανική και την Αγγλική, όπου μεταφράζονται από τα Λατινικά.

Στην Ναυπλία της Αργολίδος, και μάλιστα σε έναν τάφο, που θα μπορούσε και θα θέλαμε πολύ να ήταν του Παλαμήδη, του ήρωα της Ιλιάδας, βρέθηκαν τα αρχαιότερα χειρουργικά εργαλεία. Πρόκειται για σπάνια ευρήματα και για τα πιο αντιπροσωπευτικά εργαλεία, που δείχνουν, ότι ήδη από τότε οι ιατροί έκαναν χειρουργικές επεμβάσεις και χρησιμοποιούσαν χειρουργικά εργαλεία, όπως και σήμερα.

Ένα εργαλείο, το όποιο είναι τελειοποιημένο ήδη στην Ομηρική εποχή, χρειάζεται εκατοντάδες χρόνια, για να φθάσει σε αυτήν την τέλεια μορφή. Και βεβαίως πριν από τον σίδηρο χρησιμοποιούσαν τον οψιδιανό, άλλα και αυτός ήταν ένα τέλειο μαχαιρίδιο, το όποιο έκοβε πάρα-πάρα πολύ λεπτά. Οψιδιανοί, που βρέθηκαν στον Άγιο Κοσμά, στον Άλιμο, έδειξαν, ότι μπορούσε να ξυριστεί κάποιος με αυτά, χωρίς να κοπεί. Οι οψιδιανοί αυτοί είναι του8000 π.Χ.

Στέφανος Γερουλάνος, Καθηγητής χειρουργικής. Τμήμα άρθρου που παραχώρησε ο καθηγητής στο περιοδικό «Δαυλός», τεύχος 313, Μάιος 2008.

Το εφευρετικό «δαιμόνιο» των αρχαίων Ελλήνων

Στο παρελθόν έχουμε αναφερθεί σε πολλούς τομείς, που άνθησαν κατά τα αρχαία Ελληνικά χρόνια. Μεταξύ αυτών η μουσική, η γλώσσα, ο αθλητισμός, η φιλοσοφία και πολλοί άλλοι… Υπάρχει όμως και ένας κλάδος, ο οποίος σημείωσε τεράστια ανάπτυξη και στον οποίον σημειώθηκαν μεγάλες καινοτομίες.

Ο λόγος για την τεχνολογία και την μηχανική, όπου οι πρόγονοί μας πρωτοπόρησαν για ακόμη μία φορά. Πλήθος Μηχανολογικών δημιουργιών, εκ των οποίων κάποιες αποτέλεσαν βάση ακόμα και για σημερινές και κάποιες άλλες δεν μπορούμε ούτε να τις φανταστούμε. Γιατί μιλάμε για απώγειο της τεχνολογίας…

Δυστυχώς όμως τέτοιου είδους αρχαιολογικά ευρήματα υπάρχουν κυρίως από την γεωμετρική και μετέπειτα εποχή. Ας μην ξεχνάμε όμως τα ακόμα πιο αρχαία χρόνια, κατά τα οποία η τεχνολογία είχε φτάσει σε τρομερά υψηλά επίπεδα, σύμφωνα με τον ελάχιστο αριθμό στοιχείων που διαθέτουμε. Γιατί όπως εμείς ονομάζουμε αρχαίους Έλληνες τους Έλληνες της κλασσικής περιόδου, έτσι κι ο Όμηρος και ο Πλάτων μιλούν με την σειρά τους για αρχαίους Έλληνες.

Ας πάρουμε μία γεύση από το μηχανολογικό «δαιμόνιο» των προγόνων μας:

Σύμφωνα με τη Μυθολογία:

α) Ατομικές πτητικές μηχανές Δαιδάλου – Ικάρου

β) O Τάλως, το πρώτο ρομπότ της ανθρωπότητας (τουλάχιστον απ’ όσα μας είναι γνωστά), που κατασκευάστηκε από τον Ήφαιστο κατ’ εντολήν του Δία, προκειμένου να φυλάει την Κρήτη. Ήταν μπρούτζινος και διέθετε μία φλέβα που διαπερνούσε όλο το σώμα του και σε αυτήν κυλούσε το θεϊκό αίμα.

Σύμφωνα με αρχαιολογικές ανασκαφές:

α) Παπυρέλλα (8.000π.Χ): Πλοιάριο που εκτελούσε εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Μήλου και Πελοποννήσου. Για παράδειγμα ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Φράχθη στην Αργολίδα είδος σκληρής πέτρας, οψιδιανού, που χρονολογείται το 8.000π.Χ και είναι προϊόν της Μήλου, κάτι που αποδεικνύει την δειξαγωγή εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των δύο περιοχών.

β) Αμφορέας (6.000π.Χ) στον Ορχομενό Βοιωτίας

γ) Φούρνοι (6.500-5.800π.Χ) που χρησίμευαν αρχικά για ψήσιμο ψωμιού, έπειτα όμως με την ανάπτυξη της πυροτεχνολογίας, χρησιμοποιήθηκαν για το ψήσιμο κεραμικών αγγείων και για την μετατροπή μεταλλευμάτων σε μέταλλα.

δ) Μεταλλείο ασημιού στον λόφο στο Θορικό Λαυρίου (3.000π.Χ)

ε) Ναυπηγικά εξελιγμένα πλοία (3.000π.Χ) με υδροδυναμική κατασκευή

στ) Μεγαλιθικά Μνημεία στην Αποσκιαδερή Μάνης (2.000π.Χ). Πρόκειται για υπόσκαφες στέρνες ή καλογιστέρνες, κολοσσόσπιτα, τα οποία με το πέρασμα των αιώνων μετεξελίχθηκαν σε ναούς και ακόμα αργότερα σε εκκλησίες.

ζ) Χάλκινο τάλαντο στην Κύμη Ευβοίας (1.600π.Χ)

η) Έργα αποξήρανσης και άρδευσης στην Κωπαϊδα (1.450π.Χ). Επειδή η περιοχή αντιμετώπιζε πρόβλημα πλημμύρας κατασκεύασαν ένα αρδευτικό κανάλι 40μ. την λεγόμενη «Διώρυγα τω Μινύων».

θ) Ηράκλειες στήλες στις δύο ακτές του Γιβραλτάρ, τοποθετημένες από τον Ηρακλή. Λέγεται ότι οι εν λόγω στήλες χρησιμοποιούνταν και ως φάροι εκτός από βωμοί.

ι) Πρέσσα λαδιού (580 π.Χ). Η πρώτη απεικόνιση ενός τέτοιου μηχανισμού σε αγγείο χρονολογείται τον 6ο αι. και ανακαλύφθηκε στα ορυχεία του Αλαφούζου στη Θηρασία, νησίδα απέναντι από την Θήρα.

κ) Γνώμονας και χάρτης Αναξίμανδρου (550π.Χ). Ο πρώτος, τον οποίον ο Αναξίμανδρος χάραξε σε ξύλο, συνέβαλε στην ανάπτυξη των μετέπειτα ηλιακών ρολογιών και πολλών αστρονομικών οργάνων. Ο δεύτερος αποτέλεσε το εφαλτήριο για την εξέλιξη της χαρτογραφίας, της αστρονομίας και της γεωγραφίας.

λ) Ανυψωτικές μηχανές: Οι πρώτες που ανακαλύφθηκαν χρονολογούνται το 530π.Χ. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως δεν προϋπήρχαν, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας τα πολυάριθμα μεγαλιθικά μνημεία στην Μάνη, και αλλού, τα οποία επουδενί δεν μπορούν να μεταφερθούν-τοποθετηθούν από ανθρώπινο χέρι, παρά μόνο με την βοήθεια της τεχνολογίας.

Μεγάλοι Έλληνες Μηχανικοί καταπιάστηκαν με τέτοιου είδους μηχανές, μεταξύ των οποίων ο Αρχιμήδης, ο Κτισίβιος, ο Βιτρούβιος, ο Πάπος, ο Ήρων,κ.α.

Τα βασικότερα είδη των ανυψωτικών μηχανών είναι η τροχαλία, ο μοχλός, το βαρούλκο και το πολύσπαστο.

μ) Η ιπτάμενη μηχανή του Αρχύτα (425 π.Χ.)

ν) Οπτικός τηλεγράφος (4ος αι.π.Χ.). Χρησιμοποιούσαν πυρσούς, μία διόπτρα και πινακίδες με τα γράμματα του αλφάβητου και προσπαθούσαν μέσω των κατόπτρων να μαντέψουν τα κείμενο.

ξ) Καταπέλτης και βαλλίστρα (400π.Χ): Ο καταπέλτης είχε την δυνατότητα να εκτοξεύσει ακόντια μήκους 1.80μ. σε απόσταση 200 μ.! Αργότερα μπορούσε να πετάει ταυτόχρονα πολλά ακόντια μαζί.
Η βαλλίστρα πετούσε μέχρι και 60 κιλά πέτρες.

ο) Ταχυγραφία (4ος αι. π.Χ): Σύμφωνα με πολλούς μελετητές, ο Ξενοφών υπήρξε ο εφευρέτης της, στην προσπάθειά του να καταγράψει την διδασκαλία του Σωκράτη.

π) Ανεμολόγιο: Ο Αριστοτέλης στα έργα του «Περί ανέμων» και «Περί κόσμου» περιγράφει ένα ανεμολόγιο με 4 βασικούς ανέμους και 8 παράπλευρους. Μέχρι τότε το σύστημα υπολογισμού των ανέμων αναγνώριζε μόνο 2 βασικούς ως κάθετους, τον Βορρά και τον Νότο.

π) Γωνιόμετρο (4ος αι. π.Χ): Κυκλικός δίσκος, υποδιαιρεμένος που τοποθετούνταν στο επίπεδο της κατοκορύφου ΑΒ της περιοχής και του αστέρα ή του ήλιου και έτσι μπορούσε να μετρήσει την γωνιακή της απόσταση.

ρ) Ελικοειδή πλυντήρια στο Λαύριο (380π.Χ): Τα συγκεκριμένα πλυντήρια είχαν ως βασική τους λειτουργία τον καθαρισμό των μετάλλων.

σ) Ο αστρολάβος και πόλος του Ευδόξου: Ο δεύτερος μετρούσε τον χρόνο, μέσω της παρακολούθησης της ηλιακής σκιάς πάνω σε χαραγμένα τμήματα κύκλου. Έδειχνε έτσι την ώρα, την ημέρα και το μήνα. Αλλά και ο αστρολάβος υπολόγιζε τον χρόνο μέχρι που εξελίχθηκε από τους Άραβες σε αστρονομικό όργανο και από τους Δυτικοευρωπαίους σεναυτιλιακό όργανο.

τ) Υδραυλικός τηλεγράφος (350 π.Χ), η ύπαρξη του οποίου αναφέρεται στα «Πολιορκητικά» του Αινεία, που μας σώζονται μέσω του Πολυβίου. Ο μηχανισμός αποτελούνταν από δύο κυλινδρικά αγγεία που στη βάση τους είχαν μία οπή για να φεύγει το νερό. Δύο παχείς δίσκοι τοποθετούνταν στο χείλος των αγγείων που ήταν γεμάτα με νερό. Δύο ξύλινοι κύλινδροι στερεώνονταν ακόμη στην μέση των δίσκων, ώστε να δημιουργούνται δακτύλιοι, στους οποίους κατέγραφαν μηνύματα. Η μέγιστη απόσταση επικοινωνίας μεταξύ των δύο αγγείων ήταν 20-30 χιλιόμετρα.

υ) Ανεμοσκόπιο (350-150 π.Χ): Συνέβαλλε στον προσανατολισμό με βάση τους ανέμους. Είναι επίπεδο, στρογγυλό, μαρμάρινο και έχει ρόδινο χρώμα. Ένα τέτοιο ανακαλύφθηκε στην Ιταλία.

φ) Μηχανισμός Αντικυθήρων: ο πρώτος υπολογιστής της ανθρωπότητας που μοιάζει με ωρολογιακό μηχανισμό.

χ) Η καύση του ρωμαϊκού στόλου στις Συρακούσες το 212 π.Χ. από τον Αρχιμήδη, μέσω της συγκέντρωσης ηλιακής ενέργειας. Ο Ρόμπερτ Τεμπλ, καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης στο πανεπιστήμιο του Λούισβιλ στο Κεντάκυ, στο βιβλίο του με τίτλο «Ο Κρυστάλλινος Ήλιος», γράφει ότι η έρευνά του έδειξε ότι ο Αρχιμήδης ήταν τελικά ο πατέρας των σύγχρονων όπλων ακτίνων λέιζερ, όπως οι τηλεκατευθυνόμενες βόμβες και πύραυλοι.

Τα τεχνολογικά επιτεύγματα των αρχαίων Ελλήνων, αναρίθμητα. Εμείς επιχειρήσαμε να σας δώσουμε μόνο μία γεύση. Ας μην ξεχνάμε φυσικά πως μέσα σε αυτά περιλαμβάνονται και οι άπειροι αρχαιολογικοί ναοί και τα αγάλματα, που μέχρι σήμερα αποτελούν στολίδι της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς (Παρθενών, χρυσελεφάντινο άγαλμα του Διός στην Ολυμπία, Ασκληπιεία, Ηραίο της Σάμου, Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο,κλπ).

Τα εν λόγω επιτεύγματα άλλαξαν ριζικά τη ζωή των ανθρώπων σε όλα τα επίπεδα (παραγωγή, τροφή, ένδυση, συνθήκες διαβίωσης, επιστήμη, πολιτισμός, κλπ) αλλά ταυτόχρονα έβαλαν τα θεμέλια της μετέπειτα τεχνολογικής και επιστημικής ανάπτυξης παγκοσμίως. Ωστόσο τονίζουμε ξανά πως μιλήσαμε μόνο για τα ευρήματα που είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε…

Υπάρχουν χιλιάδες αναφορές σε συγγράμματα των αρχαίων Ελλήνων σε ύπαρξη τεχνολογίας από τα πανάρχαια κιόλας χρόνια και μιας τεχνολογίας μάλιστα που είχε φτάσει στο απώγειο της (πχ τα γραφόμενα του Πλάτωνα, βασισμένα σε αιγυπτιακά «αρχεία», για τον πόλεμο Ελλήνων-Ατλάντων περί το 9.500 π.Χ. με όπλα πολύ υψηλής τεχνολογίας).

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι αρχαίοι Έλληνες ξεχώρισαν με την δράση τους και σε αυτό τον τομέα, δίνοντας τα φώτα στους στις επερχόμενες γενιές…

Τα φάρμακα των Αρχαἰων Ελλήνων

Αχίλλεια για αιμορραγία, καρότο για ερπετά. Αλλά και ραπανάκι, σέλινο, άγριο κρεμμύδι, στα θεραπευτικά παρασκευάσματα που χρησιμοποιούσαν. «Θαυματουργό», στη σωστή δοσολογία, το κώνειο.

Τα φάρμακα των αρχαίων Ελλήνων αποκάλυψαν Αμερικανοί αρχαιολόγοι. Αναλύοντας αρχαία παρασκευάσματα, ερευνητική ομάδα στην Ουάσιγκτον εντόπισε ίχνη από καρότο, ραπανάκι, σέλινο, άγριο κρεμμύδι, βελανίδια, λάχανο, ήμερο τριφύλλι, αχίλλεια και ιβίσκο. Θεωρούν ότι πρόκειται για υπολείμματα θεραπευτικών ουσιών, καθώς οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν φυτά για να αντιμετωπίσουν παθήσεις και τραύματα.

Τα παραπάνω ανακοίνωσε ο πρόεδρος και καθηγητής του Διεθνούς Ιπποκράτειου Ιδρύματος, με αφορμή την 3η Αμφικτιονία Εταιρειών και Συλλόγων Ιστορίας Ιατρικής και Ηθικής – Δεοντολογίας, η οποία πραγματοποιείται στην Κω.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι σύγχρονες μελέτες επικεντρώνονται στο κατά πόσο τα φυτικά εκχυλίσματα που βρέθηκαν στα αρχαία παρασκευάσματα μπορούν να θεραπεύσουν ασθένειες. Οι επιστήμονες αναζητούν, επίσης, τις ακριβείς μετρήσεις που έκαναν οι αρχαίοι Ελληνες ιατροί για να καθορίσουν τη δοσολογία.

Σε πολλά αρχαία κείμενα αναφέρεται η θεραπευτική δράση των βοτάνων. Η αχίλλεια σταματούσε την αιμορραγία κάποιου τραύματος, ενώ ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης -που θεωρείται ο πρόδρομος των φαρμακοποιών- περιγράφει το καρότο ως πανάκεια. Θεωρούσε, για παράδειγμα, ότι -εάν κάποιος καταναλώσει καρότο προληπτικά- δεν θα κινδυνεύει από τα ερπετά.

Οι Έλληνες πρώτοι απ’ όλους τους λαούς κατέταξαν τα φάρμακα σε κατηγορίες ανάλογα με τη χρήση τους και έβγαλαν ή προσπάθησαν να βγάλουν το παγανιστικό – θεοκρατικό στοιχείο από τις συνταγές που χορηγούσαν. Σε αυτό πρωτοστάτησε ο Ιπποκράτης, που μετέτρεψε τις θεοκρατικές απόψεις σε φιλοσοφικές.

Η παρασκευή των φαρμάκων της αρχαιότητας δεν ήταν απλή υπόθεση. Πεπειραμένοι ριζοτόμοι, δηλαδή οι συλλέκτες βοτάνων και ορυκτών, μάζευαν τα βότανα. Τα επεξεργάζονταν, ξεραίνοντας και σταθεροποιώντας τα, και στη συνέχεια τα παρέδιδαν στους γιατρούς.

Ο κ. καθηγητής διευκρινίζει ότι την εποχή εκείνη στα φάρμακα υπολογίζονταν και τα δηλητήρια και δεν είναι τυχαίο ότι το κώνειο που δόθηκε στον Σωκράτη αναφέρεται ως φάρμακο. Η διαφορά μεταξύ δηλητηρίου και φαρμάκου -εξηγεί- είναι μικρή και αφορά κυρίως τη δοσολογία.

Η θεραπευτική προσέγγιση των αρχαίων Ελλήνων ήταν τόσο εξειδικευμένη και αποτελεσματική, που τα φάρμακα της εποχής κυριαρχούσαν μέχρι και τον 19ο αιώνα! Ακόμη και σήμερα, σημαντικοί επιστήμονες ερευνούν σχολιαστικά τα ιπποκρατικά φάρμακα και ανακαλύπτουν συνεχώς νέες θεραπευτικές ιδιότητες.

Έθνος

Ο μαγικός αριθμός της αρμονίας

H θελκτικότητά λέγεται πως βασίζεται στη «Xρυσή Tομή», τον μαγικό αριθμό 1,618033… που ορίζει την αρμονία και την ομορφιά! Σε τι συνίσταται όμως η ιδιαιτερότητα και παράλληλα η μαγεία αυτού του αριθμού που απεικονίζεται παγκοσμίως και με το γράμμα φ (προς τιμήν του αρχαίου γλύπτη Φειδία) και έχει απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα όσο κανένας άλλος αριθμός στην ιστορία των Μαθηματικών;

Tο συναρπαστικό μάλιστα στην όλη υπόθεση είναι ότι τον συγκεκριμένο αριθμό δεν μελετούν μόνο μαθηματικοί, αλλά βιολόγοι, καλλιτέχνες, μουσικοί, ιστορικοί, αρχιτέκτονες, ψυχολόγοι ακόμα και μυστικιστές!

«Yπάρχουν πολλά σχήματα, τα οποία έχουν την ιδιότητα φ όπως ο Παρθενώνας, το αρχαίο θέατρο της Eπιδαύρου, το πορτρέτο της Mόνα Λίζα», εξηγεί ο καθηγητής μέσης εκπαίδευσης και γ.γ. της Eλληνικής Mαθηματικής Eταιρείας, Iωάννης Tυρλής. «Eχουν γίνει έρευνες για να εξηγήσουν γιατί η εμφάνιση του αριθμού φ στο σχήμα της τηλεόρασης μάς ικανοποιεί αισθητικά.

Φαίνεται ότι όταν υπάρχει αυτή η εικόνα, ο εγκέφαλος λαμβάνει περισσότερα ερεθίσματα για να μελετήσει τις πληροφορίες που απορρέουν από αυτό που βλέπει. Στα ορθογώνια σχήματα ο φ δίνει την αίσθηση της αποκωδικοποίησης πληροφοριών και κυρίως ταυτίζεται η ύπαρξη της αναλογίας αυτής με αυτό που αισθητικά αρέσει στους περισσότερους».

Πράγματι, η πρόσοψη του Παρθενώνα αποτελεί κορυφαίο παράδειγμα εφαρμογής του φ, όπως και οι πυραμίδες της Aιγύπτου που ακολουθούν τη δομή ενός ισοσκελούς τριγώνου. Aιώνες αργότερα, ο Λεονάρντο ντα Bίντσι θα ζωγράφιζε το περίφημο πρόσωπο της Mόνα Λίζα με τέτοιον τρόπο ώστε αυτό να χωράει σε ένα τέλειο ορθογώνιο. Aκόμα και ο Mότσαρτ συνέθεσε μερικά από τα έργα του, με τρόπο ώστε η χρονική αναλογία να αντιστοιχεί στη χρυσή τομή. Στη σημερινή εποχή, τέτοια άρτια σχήματα τα συναντάμε ακόμα και στις πιστωτικές κάρτες!

Θεϊκή αναλογία

Tο συναρπαστικό με αυτή τη θεϊκή αναλογία, όπως την ονόμασε ο φραγκισκανός μοναχός Λούκα Πατσιόλι τον 15ο αιώνα, είναι η εφαρμογή της στον άνθρωπο. «O Tζορτζ Kλούνεϊ, τα πρόσωπα αλλά και τα σώματα της Mόνικα Mπελούτσι και της Kάρλα Mπρούνι έχουν τις αναλογίες αυτές», αναφέρει ο I. Tυρλής και εξηγεί πως «αν διαιρέσουμε το ύψος ενός ανθρώπου με την απόσταση από το έδαφος μέχρι τη μέση του και βγει 1,6180… αυτό είναι κριτήριο για το αν το σώμα έχει τη θεϊκή αναλογία!».

Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά του. Απεικονίζει μία γυμνή αντρική φιγούρα σε δύο αλληλοκαλυπτόμενες θέσεις με τα μέλη του ανεπτυγμένα και συγχρόνως εγγεγραμμένη σε ένα κύκλο και ένα τετράγωνο. Το σχέδιο και το κείμενο συχνά ονομάζονται Κανόνας των Αναλογιών.

H περίφημη αυτή ανακάλυψη των μαθηματικών αναλογιών του ανθρώπινου σώματος από τον Λεονάρντο ντα Bίντσι που απεικονίζεται και στο έργο του «Άνθρωπος του Bιτρούβιου» είναι βασισμένο στην πραγματεία του Pωμαίου μαθηματικού Mάρκου Πολλιώνα Bιτρούβιου, ο οποίος είχε μελετήσει για το ανθρώπινο σώμα, καταλήγοντας σε συμπεράσματα όπως ότι η απόσταση από την άκρη του πιγουνιού έως τη μύτη είναι το ένα τρίτο του μήκους του προσώπου, η απόσταση της γραμμής των μαλλιών έως τα φρύδια είναι το ένα τρίτο του μήκους του προσώπου κ.ο.κ.

Aν λοιπόν θέλει να ανακαλύψει κάποιος κατά πόσο ανταποκρίνεται στα πρότυπα της αισθητικής τελειότητας, δεν έχει παρά να προμηθευτεί… μεζούρα!

O αριθμός

Tον ανακάλυψαν οι αρχαίοι Έλληνες

O Πυθαγόρας, και εν γένει οι Aρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί, παρατήρησαν ότι τα πάντα πάνω στη Γη, από τα φυτά μέχρι το ανθρώπινο σώμα, αναπτύσσονται βάσει μιας αναλογίας. Xρησιμοποιώντας μια σειρά πολύπλοκων εξισώσεων, κλασμάτων και γεωμετρικών σχέσεων, κατέληξαν ότι το σημείο τομής, η χρυσή αναλογία, εκφράζεται με τον αριθμό 1,618033… που δίνει και την «τιμή» της αρμονίας.

H «χρυσή τομή» κατά τον γλύπτη Θόδωρο

Oι διάφορες μορφές Tέχνης – με ήχους (Mουσική), με λέξεις (Ποίηση-Λογοτεχνία), με κινήσεις του σώματος (Xορός, Θέατρο), με εικόνες (Zωγραφική, Φωτογραφία, Kινηματογράφος κλπ.) ή με σχήματα και μορφές σε υλικά στον χώρο (Γλυπτική, Aρχιτεκτονική), διαμορφώνονται με πολλά συστήματα λογικής οργάνωσης, χωρίς να είναι πάντοτε εμφανή. Oι τέχνες, ως μορφές επικοινωνίας, από καταβολής ανθρώπινης ύπαρξης, υπακούουν συνειδητά ή υποσυνείδητα σε «ρυθμούς» που αντιστοιχούν στους ρυθμούς της φύσης.

Στην προσπάθεια του κάθε δημιουργού να αφουγκραστεί τους ρυθμούς της ζωής και της εποχής χρησιμοποιούνται διάφορα «εργαλεία». Oμως από αυτήν την απλή διαπίστωση που ισχύει στις Tέχνες μέχρι τη συστηματική μυθοποίηση των αριθμών, υπάρχει τεράστια διαφορά. Yπάρχουν έργα με εμφανείς «χρυσές τομές» και «χρυσούς αριθμούς», που είναι γελοία μέχρι κακόγουστα.

Όλη αυτή η «μαγειρική» στις Tέχνες, γύρω από δήθεν «μυστικά» ή «μυστήρια», είναι μόνο για τους άσχετους. H Tέχνη δικαιώνεται μέσα από την αμεσότητα του έργου Tέχνης στη δυνατότητα να εμπεριέχει σημαντικές πληροφορίες της εποχής, όχι μόνο στην «κολακεία» του εφήμερου γούστου, αλλά στη διάρκεια, ως σύνθεση της ιστορικής στιγμής στην πορεία του χρόνου.

Σε ό,τι με αφορά: Yπάρχουν έργα μου ως αποτέλεσμα μιας συστηματικής λογικής ανάλυσης και μελέτης και άλλα που «βγήκαν» αυθόρμητα και διαισθητικά, όπου τελικά διαπίστωσα εκ των υστέρων μια βαθιά οργάνωση που έγινε ασυνείδητα.

ancienthistorygr

Χάπια Αρχαίων Ελλήνων Ιατρών

Αμερικανοί αρχαιοβοτανολόγοι μπόρεσαν για πρώτη φορά να μελετήσουν και να αναλύσουν το περιεχόμενο χαπιών που έφτιαχναν οι γιατροί στην αρχαία Ελλάδα και τα οποία ανακαλύφθηκαν προ 20ετίας, σε ένα ναυάγιο ελληνικού πλοίου στα ανοιχτά της Τοσκάνης.

Το πλοίο από ξύλο καρυδιάς, το οποίο ναυάγησε το 130 π.Χ., μετέφερε γυαλικά από τη Συρία και φάρμακα, που τα περισσότερα δεν είχαν καθόλου μουσκέψει από το νερό. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το ναυάγιο το 1989, αλλά μόλις τώρα κατέστη δυνατό να ανακοινωθεί η μελέτη των φαρμακευτικών σκευασμάτων που αυτό περιείχε.

Οι αναλύσεις DNA έδειξαν ότι κάθε χάπι ήταν ένα μίγμα από τουλάχιστον δέκα διαφορετικά εκχυλίσματα φυτών, όπως ο ιβίσκος και το σέλινο. «Για πρώτη φορά έχουμε, πια, φυσικά στοιχεία όσων περιέχονται στα γραπτά των αρχαίων Ελλήνων γιατρών Διοσκουρίδη και Γαληνού», δήλωσε ο Αλέν Τουγουέιντ του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Ινστιτούτου Σμιθσόνιαν στην Ουάσιγκτον, σύμφωνα με το New Scientist.

Η ανάλυση του DNA έγινε από τον Ρόμπερτ Φλάισερ του Εθνικού Ζωολογικού πάρκου του Σμιθσόνιαν, ο οποίος συνέκρινε τις γενετικές αλληλουχίες που βρήκε σε δύο χάπια, με τη γενετική βάση φυτών GenBank που έχουν τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ. Με τον τρόπο αυτό, μπόρεσε να εντοπίσει μέσα στα χάπια ίχνη από καρότο, ραπανάκι, σέλινο, άγριο κρεμμύδι, βαλανίδια, λάχανο, ήμερο τριφύλλι (αλφάλφα), αχίλλεια κ.α. Ακόμα εντόπισε ιβίσκο, που πιθανώς είχε εισαχθεί από την Ανατολική Ασία, την Ινδία ή την Αιθιοπία.

Σύμφωνα με τον Φλάισερ, τα περισσότερα από τα παραπάνω φυτά χρησιμοποιούνταν από τους αρχαίους για να θεραπεύουν τους αρρώστους. Η αχίλλεια π.χ. σταματούσε την αιμορραγία κάποιου τραύματος. Ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης, ιατρός και βοτανολόγος (πρόδρομος των φαρμακοποιών), κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ., περιέγραφε στα κείμενά του το καρότο ως πανάκεια για πολλά προβλήματα υγείας, θεωρώντας, για παράδειγμα, ότι αν κανείς το έχει φάει προκαταβολικά, δεν τον βλάπτουν τα ερπετά, ενώ παράλληλα βοηθά στη σύλληψη παιδιού.

Η ανάλυση των αρχαίων παρασκευασμάτων-χαπιών, εκτός από τις νέες πληροφορίες, έχει δημιουργήσει και νέα μυστήρια για τους αρχαιοβοτανολόγους. Η μελέτη του DNA δείχνει ότι τα χάπια πιθανότατα περιείχαν και ηλίανθους, ένα φυτό που οι επιστήμονες ως τώρα πίστευαν ότι δεν υπήρχε στον «παλαιό κόσμο», πριν οι Ευρωπαίοι το ανακαλύψουν στην Αμερική.

Αν το εύρημα επιβεβαιωθεί, οι βοτανολόγοι θα πρέπει να αναθεωρήσουν την παραδοσιακή ιστορία του φυτού και την παγκόσμια διασπορά του, όπως δήλωσε ο Τουγουέιντ, αν και παραμένει ακόμα η πιθανότητα η παρουσία ηλίανθου στα αρχαία χάπια να προέρχεται από πρόσφατη γενετική «μόλυνση».

Τα βότανα και τα φάρμακα που περιγράφουν στα κείμενά τους ο Γαληνός και ο Διοσκουρίδης, έχουν συχνά θεωρηθεί ως «κομπογιαννίτικα» και αναποτελεσματικά. Τώρα, οι αρχαιοβοτανολόγοι σκοπεύουν να λύσουν την επιστημονική διαμάχη γύρω από την θεραπευτική αξία των αρχαίων παρασκευασμάτων, μελετώντας κατά πόσο τα φυτικά εκχυλίσματα που βρέθηκαν στα χάπια, μπορούν να θεραπεύσουν ασθένειες.

Ο Τουγουέιντ θέλει να βρει τις ακριβείς μετρήσεις που έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί για να παρασκευάσουν τα χάπια τους. «Ποιος ξέρει, αυτά τα αρχαία φάρμακα μπορεί να ανοίξουν νέους δρόμους στη φαρμακολογική έρευνα», σημείωσε.

Οι αναλύσεις της αμερικανικής ερευνητικής ομάδας παρουσιάστηκαν στο 4ο Διεθνές Συμπόσιο Βιομοριακής Αρχαιολογίας, που έγινε αυτή την εβδομάδα στην Κοπεγχάγη της Δανίας.